Het pijnlichaam, ziekte en copingmechanismen

Van overleven naar bewust zijn. Wanneer je lichaam vertelt wat je jarenlang niet kon voelen.

In mijn leven ben ik gezegend met een actief, hooggevoelig en sportief lichaam en een prima voorkomen. Maar vanbinnen voelde dat lang niet altijd zo.

Mijn levensverhaal begon al bijzonder. Vanuit mijn eigen ervaringen en latere ontdekkingen ben ik tot het inzicht gekomen dat ik als enige van een drieling geboren ben. Een verhaal waar anderen anders naar kunnen kijken, maar dat voor mij een betekenisvolle plek heeft gekregen.

Toen ik één jaar oud was, lag ik tien dagen in het ziekenhuis vanwege een darmaandoening. Maar begreep ik op die leeftijd eigenlijk waarom ik daar was? Of onderging ik gewoon wat er gebeurde, zonder te begrijpen wat er met mij aan de hand was?

Van mijn derde tot mijn zevende levensjaar maakte ik seksueel misbruik mee door iemand uit de buurt. Iets wat ik geheim moest houden van de misbruiker.

Op mijn vierde brak ik mijn arm. En hoe bijzonder ook, dat vond ik ergens best oké. Want ineens was er aandacht voor mijn pijn. Zichtbaar leed kon blijkbaar wel bestaan. Daar werd naar gekeken, terwijl wat zich vanbinnen afspeelde verborgen bleef.

Tegelijkertijd was ik een actief en vrolijk kind. Ik stond graag op het podium, liep modeshows in de kleding die mijn moeder maakte en begon al jong met jazzballet. Dansen is altijd een onderdeel van mijn leven gebleven. Vandaag zeg ik weleens: Dance to heal.

Wanneer het lichaam begint te spreken

Als kind had ik regelmatig hevige kuitkrampen en spanningsmigraine. Soms kon ik ergens zo naar uitkijken dat de spanning me letterlijk uitschakelde. Daarnaast had ik allerlei huidklachten, zoals koortslippen, krentenbaard en steenpuisten. Mijn lichaam reageerde voortdurend.

Wat ik toen nog niet begreep, was hoe gevoelig mijn lichamelijke systeem was en hoeveel spanning ik met mij meedroeg.

Snoepen werd een manier om te verdoven wat ik onderhuids voelde. Al jong ontwikkelde ik emotie-eten als copingmechanisme. Niet omdat ik bewust besloot mijn emoties weg te eten, maar omdat ik nog niet wist hoe ik ermee om moest gaan.

Rond mijn veertiende begon ik te experimenteren met drugs. Spanning zoeken, ontdekken en vanuit mezelf op zoek gaan naar anderen die ook spanning zochten. Zo zag ik dat destijds. Achteraf herken ik ook iets anders: de behoefte om niet te hoeven voelen wat zich vanbinnen afspeelde.

In diezelfde periode sneed ik soms in mijn pols. Lichamelijke pijn voelen om de innerlijke spanning even niet te hoeven ervaren. Ook kwamen gedachten aan zelfdoding voorbij. Maar er was altijd een ander deel in mij aanwezig. Een gezond deel dat wilde leven. Dat deel bleek sterker. Het snijden stopte snel, omdat ik mij realiseerde dat het mij niets bracht.

Op mijn zestiende kreeg ik een ernstig brommerongeluk. Met ongeveer tachtig kilometer per uur reed ik frontaal tegen een boom. Mijn borstbeen scheurde, mijn lichaam was zwaar gekneusd en ik verkeerde in shock.

In mijn herinnering werd in de ambulance gezegd dat ik misschien nooit meer zou kunnen lopen. Dat kon ik niet accepteren. De eerste dagen kon ik mijn benen amper bewegen. Toch wilde ik in beweging komen. Na vier dagen ziekenhuis liep ik strompelend naar buiten.

Wat overheerste, was dankbaarheid dat ik nog leefde. Alsof ik de dood in de ogen had gekeken en vanaf dat moment iets anders naar het leven begon te kijken. Maar werkelijk voelen wat ik allemaal had meegemaakt? Dat was nog een heel ander verhaal.

Op mijn zestiende raakte ik ook zwanger van mijn toenmalige vriend. Verdriet waar niemand over sprak.

Rationeel gezien was er geen ruimte voor een kind. Trouwen, verantwoordelijkheden en verwachtingen. Daar waren wij nog helemaal niet aan toe. In een abortuskliniek in Zwolle onderging ik een overtijdsbehandeling. Wat was dat verdrietig en pijnlijk. Maar er werd niet over gesproken.

Het moest geheim blijven. Beter dat niemand het wist. Vanaf die tijd sprak de huisarts mij ineens met ‘u’ aan. De brief van de kliniek werd weggemoffeld.

En wij gingen verder. Gewoon doorgaan, niet voelen en niet stilstaan. Steeds stiller worden vanbinnen en aan de buitenkant juist hard roepen. Want hoe moest ik omgaan met mijn emoties als ik nooit werkelijk had geleerd dat ze er mochten zijn?

Een actief leven en een lichaam vol signalen

Op mijn achttiende ging ik uit huis en verhuisde naar Nijmegen. Mijn leven was sociaal, actief en sportief. Er gebeurde van alles. Werken, scholing, uitgaan en sporten. Maar mijn lichaam bleef signalen geven.

Pijn in mijn benen, onderrug en heupen. Soms kon ik na een etentje nauwelijks uit mijn stoel opstaan en moest een vriendin mij helpen. Zelf dacht ik: dat is mijn psyche. Daar kan de huisarts toch niets mee.

Ook liefdesverdriet na een relatie van twee jaar bracht mij terug naar donkere gedachten. Opnieuw waren er momenten waarop ik dacht dat niet meer leven misschien gemakkelijker zou zijn. En opnieuw was er dat gezonde deel in mij dat bleef kiezen voor het leven.

Ondertussen rookte ik veel sigaretten en blowde ik regelmatig. Mijn luchtwegen raakten geïrriteerd en ik hoestte zo hevig dat ik zelfs een rib kneusde. Na onderzoek werd astma vastgesteld.

Zelf dacht ik: ik heb gewoon veel te veel gerookt. Dus stopte ik radicaal met roken en blowen. En natuurlijk heb ik geen astma.

Van de ene verdoving naar de andere

Het uitgaans- en festivalleven bracht weer andere ervaringen. Paddenstoelenthee, hallucinerende middelen en alcohol.

Sommige ervaringen vond ik interessant. Ik ontdekte bijzondere gedachtegangen en andere perspectieven op mijn eigen binnenwereld. Een oude vriend zei ooit dat ik eigenlijk veel te analytisch was voor dat hele gebeuren. En misschien had hij gelijk, want zelfs in een roes bleef ik observeren, analyseren en zoeken naar betekenis.

Maar mijn lichaam kon lang niet alles verdragen. Soms hoefde ik maar twee glazen wijn te drinken om vervolgens acht uur lang ziek te zijn. Mijn record was twaalf uur overgeven, slapen, wakker worden en opnieuw overgeven. Zo beroerd dat ik dacht dat ik eraan doodging.

Toch paste middelengebruik in die tijd bij mijn omgeving. Iedereen dronk, rookte of gebruikte weleens iets. Om te feesten, te ontspannen of misschien ook om iets niet te hoeven voelen. Het was normaal geworden.

En wat weten we eigenlijk over ziekte?

Mijn moeder overleed toen ik twintig jaar was. Zij was zeven jaar ziek geweest en overleed aan aplastische anemie, een ernstige aandoening van het beenmerg.

Haar ziektegeschiedenis begon met andere lichamelijke klachten, waaronder nierstenen en een hernia. Later bleek er iets ernstigs aan de hand met haar bloedaanmaak. Er volgden ziekenhuisbehandelingen en onderzoeken. Mijn tante, haar jongere zus, werd betrokken als donor. Er werd destijds zelfs een documentaire gemaakt waarin onder andere haar beenmergonderzoek en het donorschap aan bod kwamen.

Wanneer ik tegenwoordig terugkijk, ontstaan er vragen. Hoe was het eigenlijk met mijn moeder zelf? Met haar gevoelens, haar ervaringen en haar innerlijke wereld? Was daar aandacht voor? Of ging alle aandacht naar het medische proces?

Hoeveel ruimte geven we naast medische onderzoeken en behandelingen aan de mens achter de ziekte? Aan iemands levensgeschiedenis, langdurige stress, gevoelens, verlies en manieren van omgaan met het leven?

Hoewel ik na de dood van mijn moeder dacht dat ik nooit iets met chemische middelen zou doen, experimenteerde ik later toch met efedrine, cocaïne, speed en xtc. Terwijl ik ergens al wist dat mijn gevoelige lichaam daar niet goed op reageerde.

Hartkloppingen, benauwdheid, hyperventilatie, verhoogde bloeddruk en onverklaarbare buikpijnen kwamen voorbij. Maar spanning zoeken was nog steeds de norm.

Het gevoel geweldig en mooi te zijn was van korte duur. Ik had al snel door dat die kortetermijnbevrediging eigenlijk een hoax was ten opzichte van hoe ik mij werkelijk voelde.

Een enkele keer belandde ik op de eerste hulp. Maar van het werkelijke patroon achter mijn gedrag was ik mij nog lang niet bewust. En dan blijf je vragen stellen, terwijl een huisarts of de eerste hulp het ook echt niet weet. Want met het bewust onderzoeken van trauma en de samenhang tussen lichaam en geest was men toen nog nauwelijks bezig.

Ook werken kan een manier zijn om vanuit mechanismen maar door te blijven gaan. In hoogtijdagen werkte ik zestig uur per week en soms zelfs drieëntwintig dagen achter elkaar. Dienst na dienst, tussendoor verhuizen, sporten, zorgen, regelen en doorgaan.

Sporten als gezonde activiteit of als overlevingsmechanisme?

Sporten is gezond en zeker een van mijn drijfveren in een week. Maar wat gebeurt er wanneer sporten voorbijgaat aan plezier, beweging en vitaliteit? Wanneer het een manier is geworden om boven jezelf uit te stijgen, zodat je niet hoeft te voelen?

Krachttraining, BodyPower en BodyPump. De gewichten konden mij niet zwaar genoeg zijn. Verstand op nul, discipline, doorgaan en presteren. En vooral niet voelen.

Op een gegeven moment sportte ik acht uur per week. Ik liep driemaal de Zevenheuvelenloop, meerdere keren de Apeldoornse Vierdaagse en de Airborne Wandeltocht, waarbij ik ook jongeren met moeilijk verstaanbaar gedrag begeleidde. Ook liep ik de Nijmeegse Vierdaagse. Eerst veertig kilometer per dag en het jaar daarna vijftig, omdat ik het jaar ervoor nog wat overhad.

Toen ik mijn eerste prestatie bij de Zevenheuvelenloop niet meer kon verbeteren, stopte ik ermee.

Langzaam begon de vraag te ontstaan: waar ben ik eigenlijk mee bezig?

Want ook iets wat maatschappelijk als gezond wordt gezien, kan vanuit een ongezond innerlijk mechanisme worden aangestuurd. De buitenwereld ziet discipline, doorzettingsvermogen en veerkracht. Maar wat beweegt iemand vanbinnen?

Rond mijn zevenentwintigste begon ik al met traumatherapie en onderging ik vele EMDR-behandelingen. Maar begrijpen wat je hebt meegemaakt, betekent nog niet automatisch dat je je werkelijk veilig voelt in jezelf.

Ook deed ik rond mijn dertigste familieopstellingen en NEI-sessies. Maar ook daarin kun je cognitief heel sterk worden en begrijpen wat er is geweest. Maar echt voelen? Dat ontdekte ik pas veel later.

Op mijn zevenendertigste kreeg ik een prachtige zoon. Dat betekende voor mij een ommekeer in het voelen en in het contact met mezelf.

Wanneer overleven zijn bestemming heeft bereikt en zijn functies verliest

De afgelopen tien jaar ben ik anders gaan sporten. Niet meer vanuit moeten, presteren of mezelf overtreffen, maar vanuit voelen wat passend is op dat moment en voor mijn lichaam.

Tegenwoordig sport ik ongeveer vier tot vijf uur per week. Yoga, pilates, wandelen, BodyPump, dance en zumba. Wat past in het moment.

The body keeps the score

De afgelopen zeven jaar stonden voor mij vooral in het teken van deconditioneren. Het herkennen en doorbreken van mechanismen, patronen, overtuigingen en conditioneringen die mij jarenlang overeind hielden.

Bessel van der Kolk schreef het boek The Body Keeps the Score. Ook Gabor Maté beschrijft in zijn werk de invloed van trauma, stress en onze manieren van overleven.

Hun werk raakt aan wat ik in mijn eigen leven heb ervaren. In de eerste jaren van mijn bewustwordings- en herstelproces had ik ongelooflijke lichamelijke pijnen.

Mijn rug en heupen deden soms zo’n pijn, met uitstraling naar mijn benen, dat ik nauwelijks uit de auto kon komen. Soms moest ik mezelf letterlijk uit bed hijsen.

Mijn lichaam leek te schreeuwen: Anita, luister nu eens naar mij! In plaats van voortdurend buiten jezelf bezig te zijn.

Mijn bloeddruk was te hoog en er werd diabetes type 2 vastgesteld. Zelf voelde ik een verband met de langdurige stress die ik al vanaf mijn kindertijd had ervaren. Ik had het gevoel dat mijn stresssysteem al tientallen jaren voortdurend aanstond.

Natuurlijk kunnen lichamelijke aandoeningen verschillende oorzaken hebben. Maar voor mij werd steeds duidelijker dat alles in mijn lichaam op mijn innerlijke stress reageerde. En nee, ik heb ook geen diabetes type 2.

Ik wilde begrijpen wat mijn lichaam, mijn gedrag, mijn geschiedenis en mijn innerlijke beleving met elkaar te maken hadden. Terug in contact komen met mijn eigen lichaam en alle delen in mij.

In 2010 kocht ik mijn huis. En toch kon ik de afgelopen jaren soms door mijn eigen woning lopen en denken: van wie is dit eigenlijk? O ja, dit is mijn huis.

Zo vervreemd kon ik mij soms voelen van mijn eigen bestaan. Letterlijk en figuurlijk moest ik terugkeren in en bij mezelf.

Eigenaarschap nemen over mijn lichaam, mijn gevoelens, mijn gedachten, mijn levensgeschiedenis en alle delen in mij. De delen die ik jarenlang had weggestopt: angst, schaamte, vernedering, pijn, verdriet en wantrouwen. Alles wat verborgen zat in mijn innerlijke doofpot.

Alles wat ooit verborgen moest blijven, mocht eindelijk gezien en doorvoeld worden. Niet langer alleen vanuit een overlevingskern, maar steeds meer vanuit mijn gezonde kern.

Van onbewust onbekwaam naar bewust worden van mijn eigen patronen, mechanismen en conditioneringen. Van wantrouwen naar vertrouwen. Van overleven naar werkelijk leven.

Dat betekent niet dat er nooit meer pijn, verdriet, angst of spanning is. Licht en donker blijven bestaan. Maar vandaag kan ik steeds bewuster kiezen hoe ik ermee omga.

Van controle naar bewust eigenaarschap

Mijn eigen herstel heeft mij geleerd dat oude overtuigingen diep verankerd kunnen raken. Niet alleen in gedachten, maar ook in automatische reacties, spierspanning, ademhaling en gedrag.

Jarenlang kon mijn systeem reageren alsof oude dreiging nog steeds aanwezig was, terwijl de omstandigheden inmiddels veranderd waren.

Ik moest opnieuw leren herkennen wat van vroeger was en wat bij het heden hoorde. Mijn lichaam leren ervaren als een plek waar ik veilig kon zijn. Mijn gevoelens niet langer bestrijden, controleren of verdoven, maar ze leren verdragen, begrijpen en reguleren.

Niet langer automatisch doorgaan omdat iets kan of omdat ik vind dat het moet, maar voelen wat op dat moment passend is.

Van copingmechanismen naar bewuste keuzes

Van daaruit komt mijn fascinatie en expertise voor patronen, mechanismen, conditioneringen en deconditioneren niet alleen voort uit opleidingen of theoretische kennis.

Ze komt voort uit mijn eigen leven. Uit het herkennen en doorvoelen van de manieren waarop ik mezelf jarenlang overeind hield. Uit het ontdekken dat overlevingsmechanismen ooit noodzakelijk of behulpzaam konden zijn, maar later mijn vrijheid beperkten.

Uit het besef dat achter zichtbaar gedrag vaak een hele innerlijke wereld schuilgaat. En dat werkelijk veranderen meer vraagt dan alleen begrijpen waarom je doet wat je doet.

Het vraagt ook om voelen, doorleven, herkennen, onderscheiden en opnieuw leren kiezen.

Soms noem ik dat het resetten van je innerlijke printplaat. Niet omdat we onze geschiedenis kunnen wissen, maar omdat we de automatische aansturing vanuit oude patronen kunnen leren herkennen en veranderen.

Ons lichaam en onze geest maken deel uit van ons totale bestaan.

Daarom geloof ik in het kijken naar het geheel. Naar de mens achter het gedrag. Naar de binnenwereld én de buitenwereld. Naar wat iemand heeft meegemaakt, welke mechanismen zijn ontstaan en welke daarvan vandaag nog steeds de regie voeren.

Gaandeweg ontdekte ik ook dat mijn verhaal niet alleen traumagerelateerd is. Het betreft ons mensen allemaal wanneer we niet hebben geleerd onze emoties te voelen en ons niet bewust zijn van onze patronen, mechanismen en conditioneringen.

Want velen verdoven zichzelf zonder dat ze zich daarvan bewust zijn. Onbewust onbekwaam. En dat heeft niets met niveau, afkomst of maatschappelijke positie te maken.

Jezelf leren vertrouwen en liefhebben, maakt ons allemaal een bewuster en liefdevoller mens.

Al met al blijf ik erbij: ik voel mij bevoorrecht dat ik mezelf, als getraumatiseerde vrouw, zo goed heb kunnen leren kennen. En dan ben ik nog maar op de helft van mijn leven.

Dankbaar dat ik mag terugkijken op mijn leven en mag blijven leren van alle lessen en ervaringen.

Jouw bewustwording. Jouw eigen regie. Daar ontstaat ruimte om niet langer alleen te overleven, maar werkelijk te leven.

Voortgang in Doorgang

Van klacht naar kracht.

Regie vanuit de kern.

Deel dit:

Vrijblijvend gezellig gesprekje